Fotoğrafçının çektiği fotoğrafların hakları kime aittir?
Türkiye'de fotoğrafın eser sahibi kural olarak onu çeken fotoğrafçıdır; müşteri ise sözleşmede tanınan kullanım haklarına sahip olur. Fotoğrafçının sizin göründüğünüz kareleri portfolyo veya sosyal medyada kullanması için açık izniniz gerekir. Kullanım kapsamını ve paylaşım iznini sözleşmede yazılı olarak belirlemek en sağlıklı yoldur.
Telif hakkı ile kullanım hakkı arasındaki fark
Fotoğraf çekimi yaptıran pek çok kişi, ücretini ödediği fotoğrafların her açıdan kendisine ait olduğunu düşünür. Oysa konu iki ayrı kavrama ayrılır: eser sahipliği ve kullanım hakkı.
Türkiye'de fotoğraflar, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunabilen eserler arasında yer alır. Genel kural olarak eseri meydana getiren kişi, yani fotoğrafçı, eser sahibidir. Müşteri ise sözleşmeyle kendisine tanınan kullanım haklarına sahip olur. Bu kullanım hakları sınırlı veya geniş olabilir; her şey sözleşmede ne yazdığına bağlıdır.
Bu rehber genel bilgi sunar. Ticari kullanım, reklam kampanyası veya anlaşmazlık durumlarında fikri haklar alanında çalışan bir avukattan destek almanız önerilir.
Çekim türüne göre tipik kullanım durumu
| Çekim türü | Müşterinin genel beklentisi | Sözleşmede netleştirilmesi gereken |
|---|---|---|
| Düğün, nişan, dış çekim | Kişisel kullanım, aile ile paylaşım, sosyal medya | Fotoğrafçının portfolyo ve reklam kullanımı |
| Bebek ve yenidoğan çekimi | Aile içi ve kişisel kullanım | Bebeğin fotoğraflarının paylaşılıp paylaşılmayacağı |
| Doğum günü fotoğrafı | Kişisel kullanım | Diğer çocukların görüntülerinin paylaşımı |
| Ürün fotoğrafı | Web sitesi, e-ticaret, katalog, reklam | Ticari kullanım süresi, mecralar, münhasırlık |
| Video çekimi | Kişisel veya kurumsal kullanım | Müzik lisansı, kurgu dosyalarının teslimi |
Özellikle ürün fotoğrafçılığında kullanım kapsamı önemlidir. Fotoğrafları yalnızca kendi web sitenizde mi, yoksa pazar yerlerinde, basılı katalogda ve reklamlarda da mı kullanacağınızı baştan belirtmelisiniz. Katalog veya ambalaj tasarımında kullanılacak görseller için grafik tasarım hizmeti aldığınız kişiyle de bu hakları paylaşmanız gerekebilir.
Fotoğrafçı fotoğraflarınızı paylaşabilir mi?
Fotoğrafçılar portfolyolarını genişletmek için çektikleri kareleri web sitelerinde ve sosyal medyada paylaşmak ister. Ancak fotoğrafta tanınabilir biçimde yer alıyorsanız görüntünüz kişisel veri niteliği taşıyabilir ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında değerlendirilebilir. Bu nedenle fotoğrafçının sizin göründüğünüz kareleri paylaşabilmesi için açık izniniz olmalıdır.
Uygulamada şu seçenekler konuşulabilir:
- Hiçbir karenin paylaşılmaması
- Yalnızca yüzün görünmediği detay karelerinin paylaşılması
- Seçilen birkaç karenin paylaşılması
- Tüm karelerin portfolyoda kullanılabilmesi
Çocuk ve bebek fotoğraflarında paylaşım konusunda daha temkinli olmak, ebeveynlerin genellikle tercih ettiği yoldur. Doğum günü gibi kalabalık etkinliklerde ise karelerde başka ailelerin çocukları da yer alabilir. Bu durumda fotoğrafçının yalnızca sizin onayınızla yetinmeyip diğer velilerin görüntülerini paylaşmaktan kaçınması beklenir. Kurumsal çekimlerde de çalışanların görüntülerinin şirket dışı mecralarda kullanılması için ayrıca izin alınması gerekebilir.
Sözleşmede bulunması gereken maddeler
Kullanım kapsamı
Fotoğrafları hangi amaçla, hangi mecralarda ve ne kadar süreyle kullanabileceğiniz yazılmalıdır. Kişisel kullanım ile ticari kullanım ayrı ayrı belirtilmelidir.
Paylaşım ve portfolyo izni
Fotoğrafçının hangi kareleri, hangi platformlarda paylaşabileceği açıkça yazılmalıdır. İzni sonradan geri alıp alamayacağınızı da konuşun.
Düzenleme ve değişiklik
Teslim edilen fotoğrafları kendiniz filtreleyip kırpabilir misiniz? Bazı fotoğrafçılar imzalı karelerin değiştirilmesinden hoşlanmaz; bu durumu baştan netleştirmek ileride sorun çıkmasını önler.
Teklif alırken sorulacaklar
Fotoğrafçı hizmeti için teklif toplarken kullanım haklarını da aynı mesajda sormanız, sonradan sürprizle karşılaşmanızı engeller. Ücretsiz teklif talebi oluştururken çekimin kişisel mi ticari mi olduğunu ve paylaşım tercihinizi belirtmeniz yeterlidir.
- Fotoğrafları hangi amaçlarla kullanabilirim?
- Fotoğraflarımı portfolyonuzda veya sosyal medyada kullanacak mısınız?
- Ticari kullanım için ayrı bir lisans ücreti var mı?
- Kurgu ve video dosyalarında müzik lisansı nasıl sağlanıyor?
- Tüm bu koşullar sözleşmede yazılı olacak mı?
Aklınıza takılabilecek diğer sorular
Düğün fotoğraflarımı sosyal medyada paylaşabilir miyim?
Kişisel kullanım genellikle sözleşmelerde serbest bırakılır. Bazı fotoğrafçılar paylaşırken kendilerinin etiketlenmesini rica eder; bunu sözleşmede kontrol edin.
Fotoğrafçının paylaştığı fotoğrafımı kaldırmasını isteyebilir miyim?
Görüntünüz izniniz olmadan paylaşıldıysa kaldırılmasını yazılı olarak talep edebilirsiniz. Anlaşmazlık durumunda bir hukuk uzmanına danışmanız önerilir.